A Fijian Translation of the Life of Ms Florence Nightingale
by Colleen. Wilson (nee Turaga), prepared for the Nurses’ Sunday Programme
@ All Nations’ Church, Rakiraki, 2008
E noqu i tavi dokai saka meu mai vakamacalataka vakalekaleka vei keda nai naki ni noda mai lotu vata tiko ena mataka ni siga ni Turaga e daidai.
O ni na raica saka ni keimami daramaka tiko na neimami i sulu ni cakacaka ena lotu ena mataka ni kua. Ka kenai naki levu ga, “ Ena veiyabaki taucoko e dau dua tiko na Siga ni Nasi e vuravura” se na “International Nurses day”. Oqo na siga keimami dau vakananuma kina na nona siga ni sucu na marama ka a mai tauyavutaka na cakacaka vakanasi e vuravura. Na yaca ni marama oqo ko “FLORENCE NIGHTINGALE”.
Au gadreva meu tauyavutaka na noqu vosa ena mataka ni kua ena Maciu 20: 28 “Au sa sega ni lako mai meu mai qaravi, ia meu dau ni veiqaravi ga.”
O Florence ea sucu ena i ka 12 ni siga ni Vula o Me, 1820 ena dua na taoni e lomai Itali (Italy), ka yaca ni taoni oya o Florence. Rau nanuma nai tubutubu nei Florence (O William Edward kei Fanny Nightingale) me rau vakatokayacataka nai karua ni luvedrau ena taoni oqo baleta ni a laki mamada kina o Fanny.
E tukuni ni rau veiwatini vutuniyau sara ka vakavatu talega nai tubutubu nei Florence ka rau kilai levu sara e lomai Lodoni.E tukuni talega ni rua tiko na nodratou i tikotiko (2 na vale lelevu) na veitamani oqo. Ena gauna ni katakata (se Summer) e ratou dau lako sara i Lea Hurst, tiko kina e dua na nodratou vale ka tini-ka-lima (15) taucoko na kena rumu, ka tu talega na nodratou dau ni veiqaravi. Ia ni sa gauna ni batabata (se Winter), ratou dau lako sara i Embley ka voleka i Lodoni me ratou laki tiko kina.
O rau na veitacini na Nightingales e rau kalougata baleta ni rau susugi vutuniyau. Na ka kecega rau vinakata e rawa vakarawarawa baleta ni ratou vutu ni yau. Na nodrau vuli erau sega tale ni vakau tani kina dua tale na koro ni vuli e taudaku me rau laki vuli kina. E rau vuli ga e vale se (Home Schooling) ka nodrau qasenivuli ga na turaga tamadrau.
E liu mai Igiladi, era dau vuli ga na tagane se oira na turaga. O ira na gone yalewa era dau vakarautaki ga me rawa ni ra vakawati-taki ki na dua tale na vuvale vutu-ni-yau. Ni rau tubu tiko na Nightingale’s duidui sara na ka erau dau taleitaka. O Florence e galeleta ga na yalona na vuli, ka voleka sara vei tamana okoya.ia o tuakana e dau voleka sara vei Tinana, ka taleitaka na tuva senikau, na gade, na sauni koya kei na nona dau lasava na lakova na veisoqo e vuqa.
O Florence e dau gadreva vakalevu sara me dau laki veivuke vei ira na nodratou tamata cakacaka se dau ni veiqaravi, ka dau veivuke vakalevu vei ira na dravudravua. Ni ra sa dau tauvimate na nodratou dau ni veiqaravi se dua na marama e vakasucu, dau lako vunivuni o Florence me laki veivuke ena sava pikini, laki vakasaqa kedra se dau laki veiqaravi vei ira na tauvimate. Ena cakava tu qori me yacova ni ra sa bula vinaka.
Ena dua na siga ni se baci laki veisiko tu o Florence, sa vaqarai koya yani o Tinana.E kau lesu mai i vale ka sa mai cudruvi koya sara o Tinana baleta ni laki laurai tu ena nodrai tikotiko na dravudravua. E sega ni veisautaka na gagadre nei Florence me laki bula vata kei ira na dravudravua, ka qaravi ira na tauvimate.
Ena yabaki 1837,nai ka 7 ni Feperueri (7th Feb), sa yabaki tini-ka-ono (16) o Florence ea dabe tiko ena loma ni nona rumu ea qai rogoca e dua na domo. Ea qai vola o Florence ena nona diary ka vaka ne “GOD SPOKE TO ME AND CALLED ME TO HIS SERVICE” se “E VOSA VEI AU NA KALOU KA KACIVI AU ENA VUKU NI NONA CAKACAKA.” Sa oti tale e vica na yabaki, sa vaka me matata cake vei Florence na nona veikacivi na Kalou vua me dau ni veiqaravi vei ira na dravudravua, tauvimate kei ira na lolovira. Na digidigi nei Florence e sa mai vakavuna na nodra rai beci-taki iratou na Nightingales na tamata vutuniyau e lomai Lodoni.
E liu, na cakacaka vakanasi e a sega ni dau vulici. Era digitaki me ra nasi o ira na goneyalewa dravudravua, lolovira ka vakauasivi o ira na yalewa kara dau mateni. Na veivale ni bula e Igiladi ena gauna oya e kunei ni duka, boi ca ka vakasisila tu na kedrai tuvaki (vosa bibi vei keda) Ka dau vanua benuci vakalevu. Era qai laki kau mai na goneyalewa ka ra wavoki tu, se ra dau mateni me ra mai veiqaravi baleta me ra kakua kina ni vakasamataka na boi ca, na duka, na vakasisila kei na bibi ni cakacaka era na mai tara. E sega tu na wai ni mate kei nai yaya ni veiqaravi, e ra sega ni yalewa vuli, se me vulici na cakacaka qo. Sa ra mai veiqaravi ga baleta ni sa bau rawa toka na nodra cakacaka. Era dau vosa ca-taki ka vosa beci-taki na nasi mai vei ira na weka ni tauvimate ena vuqa na gauna baleta gona ga ni cakacaka beci, ka vakasisila na cakacaka era tara.
Ea laurai ni a levu cake na tamata era mate, ka lailai era bula baleta nai tuvaki ni veivale ni bula, sega na tiko savasava. Ena gauna sa kerea kina o Florence me laki Nasi, rau a qai sega ni vakadonua na nona i tubutubu na nona kerekere. Rau kaya vua, “Florence e sega ni rawa ni o laki laurai vata kei ira na dravudravua, e cakacaka beci qai duka na cakacaka vaka-nasi. E sega mada ga ni saumi. Sa rauti ira ga na goneyalewa dravudravua ka dau mateni, o iko o sega ni vakataki ira. O iko o lako yani ena dua na mata vuvale vutuniyau ka kilai levu e lomai Lodoni.E na vakamadua ke o laki Nasi.” E sega ni yalo lailai o Florence se me veisautaka na lomana baleta e se matata tikoga vua na veikacivi ni Kalou ki na nona bula, “God spoke to me and called me to His service”.
Ena yabaki 1853,sa oti e 16 na yabaki ni nona a vosa vei Florence na Kalou, sa laki veiliutaki sara o Florence ena dua na vale ni bula ni malumalumu.
1854, e a vakayacori na Crimean War [oqo na gauna a valuti Rusia kina o Igiladi, Varanise kei Taki- (England, France and Turkey)]. E a digitaka sara o Florence e 38 na goneyalewa nasi me ratou laki veiqaravi vei ira na drau vakadrau na sotia vuetaki mai enai valu. Ea digitaki talega o Florence me Superintendent ena valenibula ni mataivalu oya. * Qo nai matai ni marama me mata-taka na matanitu o Peritania.
Sega soti ni bibi vei Florence nai tutu levu oya. E qarauna vakalevu okoya me maroroya na veikacivi ni Turaga.Ena loma ni vale ni bula ni mataivalu, edau veiqaravi ena siga vei ira na mavoa lelevu, veivakasilimi, ka veivakadretitaki. Vakatavulici ira na nasi, ka raica talega na kena qaravi na kedra kakana na tauvimate. Ena bogi ni ra sa moce na sotia vuetaki, sa qai dau qarava na nona cakacaka vaka-i-vola. Ni sa bogi levu, sa qai dau wavoki tu o Florence kei na nona cina me dau tutuvitaki ira vakavinaka na tauvimate, dau raici ira na vutugu tu ena mosi ka dau dabe ena nodra yasa ni loga na mavoa bibi, taura na ligadra ka masu vata kei ira ni bera ni cavuka yani na nodrai cegu.
Ea kilai voli o Florence ena yaca “The Lady with the Lamp”, vei ira na sotia me baleta ga ni dau tubera wavoki voli na nona cina tabucagi ena veibogi.
E marama yalo vinaka, dau loloma, dau cakacaka ka sega sara ni vinakata me qoroi se me kilai ena kedra maliwa na vutu ni yau ena vuku ni nona veiqaravi. Era kaya na sotia, “She was a blessed Angel sent from Heaven.”E sega ni dau saumi o Florence, ka cakacaka ena siga kei na bogi. Ni oti mai nai valu ena 1856,sa qai laurai caka na nodra veiqaravi na nasi. E a valataka galugalu duadua ga o Florence na cakacaka vakanasi. E dina ga ni levu sara na dredre e a sotava.
Nai ka Ciwa ni Jiulai, 1860 (9th July, 1860) Ni sa lesu i Lodoni o Florence, sa qai laki tauyavutaka nai matai ni koronivuli ni Vuli Nasi e vuravura ka vakatokai na “NIGHTINGALE SCHOOL OF NURSING”. Sa qai mai vulici ka veitarogitaki na cakacaka vakanasi. Sa mai rogo tu ni kua na kena yaga, ka a mai tauyavutaka ga edua na marama ni a talairawarawa ni a rogoca na kaci ni Kalou ena nona bula. E ratou a lewe 15 ga nai sevu ni marama ka ra a vuli ena Nightingale School of Nursing.Edua vei iratou na marama qori ea gole mai Viti ka a mai tauyavutaka na cakacaka vakanasi ena yabaki______ ka yacana o Miss Mary Anderson.Ea qai vakatokayacataki kina na vale ni vakasucu mai Suva na Anderson Maternity Unit. Fiji Nursing we have a proud heritage, ni a mai tekitutaka na cakacaka vakanasi e Viti e dua vei iratou nai sevu ni nasi nei Miss Nightingale.
Turaga kei na Marama, Ni da rai lesu! Na neimami cakacaka na Nasi edau beci tu ga. Keimami veiqaravi tu ena dela ni oca. Ni o ni moce keimami yadravi ira voli na tauvimate. Gauna ni katakata se batabata, draki vinaka, se draki ca. Tauvimate lelevu se tauvi mate lalai, mavoa lelevu se mavoa lalai, duka se savasava keimami sega ni digitaka. Sega nai yaya ni veiqaravi ena so na gauna keimami vosataki. Vuqa na gauna Ni tu taudua, biu tu yani na vuvale me keimami mai cakacaka. sega soti ni levu na keimami I sau, Ia keimami veiqaravi voli ga.
Vei kemuni na lewe ni soqosoqo lotu: Oqo o ira na nomuni dau ni veiqaravi.
v Na ligadra na marama Nasi, qo na liga ni veiroqo. Ni sucu e dua na gone vou, E veitavaki na liga ni Nasi, E veivakasilimi, E veiroqo, e veiva-kani talega na Nasi.
v Na liga talega qo e veitalaci, veivakasilimi, e veivakaisulutaki ka veivakamocetaki ni sa mai cava edua na bula.
Ke dua mada ga na vosa ni veivakayaloqaqataki, sa rauti keimami vakavinaka oya.
Vei keda na Marama Nasi:
Au na via bolea na noda bula ni veiqaravi e daidai:
v Vakacava nai vakarau ni yalomu, nai rairai ni matamu, nai tautau ni nomu vosa ena gauna ni nomu veiqaravi.
v Nursing is a noble profession – What is it to you?
v Is it a calling or is it just a job where you can get your pay pack at the end of the two weeks.
Miss Nightingale fought for the recognition of nursing worldwide. When she opened the Nightingale School of Nursing in 1860, her standards were very high. She insisted,
v “My girls will only come from the best of families and are to be very religious.”
v She had strict rules, there were no drinking of spirits, Gentlemen callers will be allowed in the public only and no men will visit the ladies dormitories.
v Uneducated drunkards are not to be taken in to do nursing.
Miss Nightingale’s challenging words to the 1st 15 intakes were, “It is up to us girls, to change the disgusting opinion about nursing.”
O Florence e a veiqaravi ena yalo dina, marautaka vakauasivi ena nona kila ni kacivi koya na Kalou me mai nona dau ni veiqaravi.
1901, sa mai mataboko na marama qo, sa qai mai vakadeitaka ni sa mai cava na nona veiqaravi. E a soli vua na metali ni Order of Merit Award ena 1907 ka a qai mai leqa o Florence Nightingale ena yabaki 1910 ni sa yabaki 90.
She was known as:
The Pioneer of Modern nursing.
The Angel of Mercy and
The lady with the Lamp
Vei keimami e Viti, keimami sega ni dau solevutaka na nona siga ni sucu na marama oqo. Keimami dau qarava ga edua na lotu, se sokalou ena veivale ni lotu ka ra lewena nai soqosoqo ni mata masumasu ni nasi out Va-Karisito e Viti se na Nurses Christian fellowship. Me tiko na vakanananu me ra dau nanuma na marama kei na turaga Nasi ena vei valenibula era veiqaravi kina.ka me dina talega ena neimami dui bula yadudua nai kau ni I soqosoqo ni mata masumasu ni nasi Lotu Vakarisito e Viti ka vaka ne “Ni sa rawai keitou sara na loloma I Karisito.”
Me noda vata na loloma ni noda Turaga ko Jisu Karisito ena siga ni Turaga e daidai.